Dejton: 25 godina mira ili?

Na današnji dan pre 25 godina u Parizu je potpisan Opšti okvirni sporazum za mir u BiH, poznatiji kao Dejtonski sporazum, kojim je okončan rat u BiH.

Sporazum su, u prisustvu tadašnjeg državnog sekretara SAD-a Vorena Kristifera, potpisali nekadašnji predsednici Srbije, Hrvatske i BiH, Slobodan Milošević, Franjo Tudjman i Alija Izetbegović.

Jedan od najosnovnijih principa na kojima je Dejtonski sporazum zasnovan je podela BiH po ključu 51 posto teritorije Federaciji BiH i 49 posto Republici Srpskoj, te Distrikt Brčko, što je usaglasila Kontakt grupa.

Dejtonski sporazum je najveća ovlašćenja dao entitetima i naznačio osnovna ovlašćenja za nivo zajedničkih državnih organa. Potpisnici su se obavezali da medjusobne odnose regulišu prema Povelji UN-a, Završnom helsinškom aktu i drugim dokumentima OSCE-a, kao i na međusobno poštovanje suvereniteta i rešavanje nesporazuma na miroljubiv način.

Sporazum ima 11 aneksa, koji se odnose na vojne, političke i civilne aspekte mirovnog dogovora, kao i regionalnu stabilizaciju. Aneks četiri tog sporazuma je i danas Ustav BiH.

Dejtonski sporazum je postignut u vazdužoj bazi Rajt-Peterson, kod Dejtona, u američkoj državi Ohajo. Konferencija je trajala od prvog do 21. novembra 1995. godine.

Glavni učesnici su bili Milošević, Izetbegović i Tuđman, američki posrednik Ričar Holbruk i general Vesli Klark.

Dejtonski sporazum bio je kulminacija šatl-diplomatije, koju je počeo Holbruke sa svojim timom pod pokroviteljstvom SAD-a.

Međutim, osnovni problem Dejtona je različitost njegovog tumačenja, pogotovo kod suprotstavljenih strana. Dok je za bošnjačku on bio kraj rata, druge dve strane u njemu su videle način ostvarivanja ciljeva zbog kojih je i došlo do rata, navodi Klix.ba.

Dejtonski sporazum 25 godina kasnije i međunarodni zvaničnici navode kao manjkav, ponajviše jer pojedine vladajuće stranke iz njega izvlače sredstva za stalne blokade.

Dugogodišnji novinar iz BiH i diplomata Hajrudin Somun uoči ove godišnjice identifikovao je tri najveće greške tog sporazuma, a to su prema njegovom mišljenju davanje imena Republika Srpska entitetu, propust za povratak izbeglica, kao i činjenica da je njegov deo Ustav BiH.

On kaže da je fatalna greška činjenica da je prihvaćeno da se u okvir sporazuma ugradi Ustav BiH koji nikada nije potpisan ili parafiran u bh. parlamentu, a u BiH on je i 25 godina posle još uvek na snazi.

Izvor: b92.net