Dragan Bisenić o lošim odnosima Irana i SAD-a

Gostujući u emisiji Info Arena koja se emituje na RTV BN, Dragan Bisenić, nekadašnji ambasador Srbije u Egiptu se osvrnuo na loše odnose i koren problema u diplomatiji između Teherana i Vašingtona, rekavši da su do Iranske revolucije ove dve zemlje imale skladne i neproblematične diplomatske aktivnosti.

Poslednjih godina odnosi su na “staklenim nogama” i očekuje se da svakog časa Iran ili SAD povuku svoje diplomatke poteze kako bi pokazale svetu svoju moć. Iran predstavlja regionalnu silu u svom okruženju, Bliskom istoku, poznato je da je na tom prostoru Saudijska Arabija jedan od najznačajnihih faktora i “saveznika” Sjedninjenim Američkim Državama.

Prema rečima Bisenića, jedna od prekretnica u odnosima Vašingtona sa regionalnim silama na Bliskom istoku je pojava nafte i 1973. godina kada je cena nafte na globalnom tržištnu enormno dobila visoku cenu.

Na pitanje novinara da objasni odnose na relaciji Iran-Saudijska Arabija, nekadašnji ambasador Srbije, detaljno objašnjava odnose ovih dveju država na Bliskom istoku.

Emisija Info Arena – screenshot

Iran i Saudijska Arabija, kao i SAD, svojevremeno su imale vrlo skladne i harmonične odnose. To je bilo u vreme hladnog rata, dok su i Saudijska Arabija i Iran pripadale tom tzv. bagdadskom paktu, koji je imao za cilj da prosto zadrži jednu antisovjetsku platformu na jugu Sovjetskog saveza. Znači od 1953. god, kada su SAD podržale vojni udar protiv predsednika vlade Mosadika, ne podržale, nego i organizovali zapravo, mada mnogi tvrde bez direktnog znanja američkog predsednika Ajzenhauera, da je to CIA sama organizovala, pa sve do 1979. može se reći i do 1980 /81. godine, sve dok nije došlo do vojne vojne operacije spasavanje talaca iz američke ambasade u Teheranu, odnosi između SAD sa Teheranom i sa Saudijskom Arabijom, bili su neproblematični. Takođe, kada su harmonični odnosi sa glavnim hegemonom poput SAD, tada su I odnosi između Saudijske Arabije i Irana bili na jednom neproblematičnom nivou. I pored toga što su tada u Iranu živeli Šiiti, a u Saudijskoj Arabiji Suniti, nije dolazilo tada ni do kakvih trzavica ili značajnih trzavica u tim zemljama. Pre svega zbog različitog društvenog ustrojstva. Iran je bio jedna sekularna monarhija za razliku od Saudijske Arabije koja je teokratska monarhija. U svakom slučaju, monarhistički sistem je obezbeđivao da se odnosi uređuju između jednog i drugog vladara direktnim razgovorima. To je ono što je imalo uticaj na stvarne odnose Saudijske Arabije i Irana.

Ono što dolazi kao prekretnica za ceo arapski svet, jeste pojava značaja nafte nakon oktobarskog rata 1973. god, kada cena nafte enormno skače i kada dolazi do velikih unutrašnjih promena u svim islamskim društvima, odnosno u muslimanskim državama koje su bogate naftom. To su pre svih Saudijska Arabija i Iran u jednakoj meri. Ta pojava nafte pokazaće se kao značajan okidač reakcije klerikalnih krugova na konzumentsku kulturu koja se pojavila u vladajućim krugovima. To se odnosi i na Saudijsku Arabiju i na Iran i može se reći da je nafta bogatstvo bilo okidač i za jačanje klerikalnih elemenata u jednoj i u drugoj zemlji. Zašto? Zato što enormnim prilivom petro dolara dolazi do strašnog raslojavanja i u jednom i u drugom društvu. To raslojavanje, prati socijalnu društvenu stratifikaciju gde kraljevska porodica najviše prisvaja, gde ima najviše automobila, gde kupuje najviše privatnih aviona, pojavljuje se televizija. Sve to je za tradicionalno shvatanje klerikalnog sveta nespojivo sa Islamom i otuda potiče otpor prema vladarskoj porodici i prema vladaru i u Saudijskoj Arabiji i u Iranu. U Iranu taj otpor završiće se islamskom revolucijom 1979. koja u početku nije imala tamo radikalni stav kao što će ga imati kasnije. Zapravo, u početku, to je bila jedna promena koja se završila, okončala monarhistički sistem u Iranu i uvela republikanski sistem. Prvi predsednik, bio je jedan od vrlo umeren, Abolhasan Benisadr, koji je i danas živ i koji je prvi predsednik islamske republike i ima 86 god. i živi u Parizu. Predsednik Vlade je bio je bio Mehdi Bazargan, takođe jedan umereni čovek. Do preokreta dolazi zapravo kada predsednik Benisadr 1981. god. biva smenjen zbog svog otpora da sveštenstvo, da kler kontroliše apsolutnu svu vlast u državi. Pod uticajem islamske revolucije 1979. dolazi odmah do reakcije u Saudijskoj Arabiji, znači pod direktnim uticajem islamske revolucije u Iranu dolazi do zauzimanja Velike džamije u Meki i upravo tada se islamski radikali ili ekstremisti suočavaju i pružaju otpor kraljevskoj porodici Sauda. Znači, oni govore da čak ni vladarska porodica se ne ponaša po islamskim normama ; znači da krši islamske norme I dovodi u pitanje pripadnost Islamu uopšte. Takvo radikalno odbacivanje vladarske porodice je naravno najveća pretnja za vladarsku porodicu, koja u Saudijskoj Arabiji zauzima jedan radikalni stav i zauzima jedan neprijateljski stav prema uticaju koji dolazi iz Irana. Od tada, od 1979, može se reći da to suparništvo između Saudijske Arabije i Irana dobija klerikalne forme, odnosno klerikalnu suštinu, jer se postavlja pitanje, znači sve se vraća unatrag.

Ko ima prvenstvo u Islamu – da li oni koji tvrde da je direktno nasledstvo zapravo ono što određuje suštinu Islama, a to su Šiiti, to je Iran, ili je to izborni proces koji zastupaju Suniti i koji su dominantni u Saudijskoj Arabiji, sa svojom verzijom tradicionalnog klasičnog Islama, kako ga oni razumeju vahabizmom. Od tada pa sve do danas, to suprotstavljanje prolazi kroz različite forme. Ono je političko i ekonomsko i civilizacijsko i versko, takođe, da bi dostiglo kulminaciju ovih poslednjih nedelja, zaključio je Bisenić.

Info Arena

Izvor: Restart magazin